Σκωληκοειδίτιδα: ποια είναι τα συμπτώματά της και πως αντιμετωπίζεται

Η σκωληκοειδίτιδα είναι μία από τις συχνότερες αιτίες οξέος κοιλιακού πόνου και χρειάζεται επείγουσα χειρουργική εκτίμηση. Σε αρκετούς ασθενείς τα πρώτα συμπτώματα μοιάζουν με γαστρεντερίτιδα, ουρολοίμωξη, δυσκοιλιότητα ή μια απλή ενόχληση στην κοιλιά, γι’ αυτό δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστούν εγκαίρως. Όταν όμως η φλεγμονή εξελίσσεται, οδηγεί σε επιπλοκές όπως η διάτρηση, το απόστημα και η περιτονίτιδα. Γι’ αυτό δεν είναι ασφαλές να αγνοείται ο πόνος που επιμένει ή χειροτερεύει. Σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να κάνει ο ίδιος ο ασθενής τη διάγνωση, αλλά να καταλάβει πότε τα συμπτώματά του απαιτούν άμεση επίσκεψη στο χειρουργό.

Τι είναι η σκωληκοειδίτιδα

Σκωληκοειδίτιδα είναι η φλεγμονή της σκωληκοειδούς απόφυσης, μίας μικρής σωληνοειδούς σχήματος δομής που συνδέεται με το αρχικό τμήμα του παχέος εντέρου που λέγεται τυφλό και βρίσκεται στο δεξιό κάτω μέρος της κοιλιάς. Η φλεγμονή προκαλείται όταν αποφραχθεί ο αυλός της σκωληκοειδούς από μικρό κόπρανο και σπανιότερα από ξένο σώμα ή κάποιο όγκο. Η απόφραξη οδηγεί σε υπερβολική ανάπτυξη μικροβίων στο εσωτερικό της με σύγχρονη διακοπή της λεμφικής κι αιματικής ροής. Το οίδημα και η ισχαιμία ακολουθούνται από νέκρωση – γάγγραινα της σκωληκοειδούς, διάτρηση και τελικά περιτονίτιδα. Η εξέλιξη μπορεί να γίνει μέσα σε λίγες ώρες έως 1-2 ημέρες. Ο πόνος ξεκινά συνήθως γύρω από τον ομφαλό ή σπανιότερα στο άνω μέρος της κοιλιάς και στη συνέχεια μετακινείται προς το δεξιό κάτω τεταρτημόριό της. Σε παιδιά, ηλικιωμένους, εγκύους κι ασθενείς με σπανίως διαφορετική εντόπιση της σκωληκοειδούς,  μπορεί να εμφανίσουν λιγότερο χαρακτηριστικά συμπτώματα. 

Ποια είναι τα συμπτώματα της σκωληκοειδίτιδας

Το συχνότερο σύμπτωμα είναι ο κοιλιακός πόνος. Συνήθως αρχίζει κοντά στον ομφαλό ή πιο κεντρικά στην κοιλιά και στη συνέχεια εντοπίζεται χαμηλά δεξιά. Ο πόνος τείνει να γίνεται σταδιακά πιο έντονος και συχνά επιδεινώνεται με την κίνηση, το περπάτημα, το βήχα ή την πίεση στην κοιλιά. Συχνά συνοδά συμπτώματα είναι: ναυτία ή έμετος, απώλεια όρεξης, πυρετός περίπου 38°C και σπανιότερα διαρροϊκές κενώσεις.

Σε ορισμένους ασθενείς η εικόνα είναι λιγότερο τυπική, με συμπτώματα όπως πιο διάχυτος πόνος, δυσφορία χαμηλά στην κοιλιά, φούσκωμα και δυσκοιλιότητα. Στα μικρά παιδιά τα συμπτώματα μπορεί να είναι πιο ασαφή, όπως ευερεθιστότητα, μειωμένη όρεξη ή γενικευμένη κοιλιακή δυσφορία. Στους ηλικιωμένους, ο πόνος μπορεί να είναι πιο ήπιος από το αναμενόμενο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η κατάσταση είναι λιγότερο σοβαρή.

Η σκωληκοειδίτιδα μπορεί να μοιάζει με άλλες παθήσεις όπως γαστρεντερίτιδα, ουρολοίμωξη, διαταραχές των εσωτερικών γεννητικών οργάνων της γυναίκας (εξαρτηματίτιδα, συστροφή ωοθήκης ή κύστης ωοθήκης, ρήξη θυλακίου, έκτοπη κύηση, κακοήθεια ωοθήκης), πνευμονία στο κάτω τμήμα του δεξιού πνεύμονα κι άλλα σπανιότερα αίτια. Είναι πολύ σημαντικό ο ασθενής να παρακολουθεί την εξέλιξη των συμπτωμάτων και να αναζητά ιατρική αξιολόγηση αν ο πόνος επιμένει ή χειροτερεύει. 

Πότε η σκωληκοειδίτιδα χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση

Σε υποψία οξείας σκωληκοειδίτιδας συνιστάται επείγουσα παραπομπή στο νοσοκομείο για χειρουργική αξιολόγηση κι αντιμετώπιση.

Ζητήστε άμεσα χειρουργική εκτίμηση όταν υπάρχει:

• κοιλιακός πόνος που χειροτερεύει σταδιακά ή δεν υποχωρεί
• πόνος που μετακινείται ή εντοπίζεται στο δεξιό κάτω μέρος της κοιλιάς
• πόνος που συνοδεύεται από πυρετό, ναυτία ή εμέτους
• έντονη ευαισθησία όταν αγγίζεται η κοιλιά
• δυσκολία στο περπάτημα ή στην όρθια στάση λόγω πόνου

Ακόμη πιο επείγουσα είναι η κατάσταση όταν:

• ο πόνος ξαφνικά γίνεται πολύ πιο έντονος
• ο πόνος απλώνεται σε όλη την κοιλιά
• ο πόνος φαίνεται να «υποχωρεί» προσωρινά και μετά επανέρχεται με νέα επιδείνωση
• ο ασθενής δείχνει πολύ καταβεβλημένος ή δεν μπορεί να κινηθεί άνετα

Αυτή η εικόνα μπορεί να είναι συμβατή με επιπλοκή όπως διάτρηση και περιτονίτιδα, καταστάσεις που απαιτούν άμεση χειρουργική αντιμετώπιση. 

Πώς γίνεται η διάγνωση της σκωληκοειδίτιδας

Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό κλινικής εξέτασης, αιματολογικών εξετάσεων κι απεικονιστικού ελέγχου όπως υπερηχογράφημα κι αξονική τομογραφία. Κανένα μεμονωμένο σύμπτωμα δεν αρκεί από μόνο του για να επιβεβαιώσει ή να αποκλείσει τη διάγνωση. 

Θεραπευτική αντιμετώπιση σκωληκοειδίτιδας

Σε ασθενείς με μη επιπλεγμένη σκωληκοειδίτιδα (δηλαδή χωρίς ρήξη ή απόστημα) μπορεί να συζητηθεί αρχική αντιμετώπιση με αντιβιοτικά για κάποιες ημέρες στο νοσοκομείο ή λήψη από το στόμα στο σπίτι με ειδική συνοδό δίαιτα. Αυτή η διαχείριση γίνεται μόνο μετά από εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση, απαιτεί προσεκτική ιατρική παρακολούθηση του ασθενούς κι έπειτα από σαφή ενημέρωσή του για την πιθανότητα μελλοντικής υποτροπής ή ανάγκης επείγοντος χειρουργείου.

Η κλασική θεραπεία της σκωληκοειδίτιδας είναι η σκωληκοειδεκτομή, δηλαδή η χειρουργική αφαίρεση της σκωληκοειδούς απόφυσης. Η κλασσική ανοικτή μέθοδος με μια τομή στη ΔΕ κάτω κοιλία (τομή McArthur-McBurney) εφαρμόζεται ακόμα στις ημέρες μας αλλά αντικαθίσταται με ασφάλεια από τη λαπαροσκοπική σκωληκοειδεκτομή. Αυτή πραγματοποιείται υπό γενική αναισθησία μέσω μίας ή τριών οπών 1 cm στο κοιλιακό τοίχωμα με τη βοήθεια ειδικής κάμερας. Σε περιπτώσεις παραμελημένης σκωληκοειδίτιδας με γενικευμένη περιτονίτιδα μπορεί να χρειαστεί ανοικτή αντιμετώπιση μέσω λαπαροτομίας.

Η διάρκεια της νοσηλείας περιορίζεται στις 24 ώρες στις περισσότερες περιπτώσεις, ο ασθενής σιτίζεται την επόμενη ημέρα του χειρουργείου. Στη μετεγχειρητική περίοδο ο ασθενής λαμβάνει αναλγητικά για 1-2 ημέρες κι αντιβιοτική αγωγή για λίγες ημέρες ως προφύλαξη απέναντι σε κάποια φλεγμονή των χειρουργικών τομών ή άλλης λοίμωξης.

Συχνές ερωτήσεις ασθενών για τη σκωληκοειδίτιδα

Μπορεί η σκωληκοειδίτιδα να περάσει μόνη της;

Τα συμπτώματα της σκωληκοειδίτιδας δεν είναι αποκλειστικά αλλά εμφανίζονται και σε άλλες παθήσεις που δεν είναι χειρουργικές. Επί υποψίας, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση ώστε να τεθεί διάγνωση και να μη χαθεί χρόνος που μπορεί να οδηγήσει σε επιπλοκές.

Ο πόνος πρέπει πάντα να είναι δεξιά χαμηλά;

Όχι. Η τυπική εντόπιση είναι χαμηλά δεξιά, αλλά στην αρχή ο πόνος μπορεί να είναι γύρω από τον ομφαλό ή πιο διάχυτος. Επίσης, σε εγκύους, παιδιά, ηλικιωμένους ή σε άτομα με άτυπη ανατομική θέση, η εικόνα μπορεί να διαφέρει.

Χρειάζεται πάντα χειρουργείο;

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί αρχική συντηρητική αντιμετώπιση με αντιβιοτικά και κατάλληλη διατροφή. Η χειρουργική αντιμετώπιση είναι η πιο ενδεδειγμένη επιλογή της σκωληκοειδίτιδας καθώς ο ασθενής αποφεύγει τις σοβαρές επιπλοκές της. 

Προσαρμοσμένη αντιμετώπιση της σκωληκοειδίτιδας ανά ασθενή

Η σκωληκοειδίτιδα δεν παρουσιάζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Η ηλικία, η εγκυμοσύνη, η θέση της σκωληκοειδούς απόφυσης, η διάρκεια των συμπτωμάτων και η παρουσία άλλων νοσημάτων μπορούν να αλλάξουν τόσο την εικόνα όσο και την αντιμετώπιση. Γι’ αυτό, κανένα ενημερωτικό άρθρο δεν μπορεί να αντικαταστήσει την κλινική εξέταση από το χειρουργό. Η απόφαση για παρακολούθηση, αντιβιοτική αγωγή ή χειρουργείο λαμβάνεται πάντα εξατομικευμένα. 

Η σκωληκοειδίτιδα είναι συχνή και δυνητικά επείγουσα κατάσταση, αλλά όχι πάντα εύκολα αναγνωρίσιμη από τον ίδιο τον ασθενή. Το πιο σημαντικό σύμπτωμα είναι ο κοιλιακός πόνος που επιδεινώνεται, ιδιαίτερα όταν μετακινείται προς τα δεξιά χαμηλά και συνοδεύεται από ναυτία, έμετο, απώλεια όρεξης και πυρετό. Ο πόνος δεν πρέπει να αγνοείται. Η έγκαιρη χειρουργική αξιολόγηση βοηθά να γίνει με ασφάλεια η διάγνωση και η αντιμετώπιση του ασθενούς. 

Επισήμανση ενημερωτικού χαρακτήρα: Το παρόν κείμενο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά ιατρική εξέταση, διάγνωση ή εξατομικευμένη θεραπευτική σύσταση. Σε περίπτωση συμπτωμάτων, απευθυνθείτε άμεσα σε γενικό χειρουργό ή σε τμήμα επειγόντων περιστατικών.